Türkiye’de aile hukukunu yakından ilgilendiren önemli bir gelişme yaşandı. Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde yer alan ve uzun süredir tartışılan ‘süresiz nafaka’ uygulamasını iptal etti. Bu kararın gerekçeli metni Resmi Gazete’de yayımlandı ve yasal düzenlemenin geleceği açısından kritik bir dönüm noktası oldu. Mahkeme, söz konusu düzenlemenin Anayasa’nın temel ilkeleriyle uyumsuz olduğunu belirterek, özellikle hak ve özgürlükler dengesinde sorunlar oluşturduğuna hükmetti.
İptal süreci, Antalya 12. Aile Mahkemesi’nin, boşanma davası sırasında söz konusu maddedeki ‘süresiz’ ibaresin iptali talebiyle Anayasa Mahkemesi’ne yaptığı başvuru üzerine başladı. Mahkeme, başvuru konusu ifadeyi Anayasa’nın 2., 5. ve 17. maddelerine aykırı buldu ve iptal kararı verdi. Mahkeme, bu kararla birlikte, iptalin yürürlüğe girmesi için 9 aylık geçiş süresi tanındığını açıkladı. Bu süre zarfında, TBMM’nin nafakanın süre ve şartlarına ilişkin yeni düzenlemeleri yapması beklenirken, bu çalışmaların kapsamı ve geçiş hükümleri henüz netlik kazanmadı.
Mahkemenin gerekçesinde, boşanma sonrası geçimini sağlayamayacak durumda kalan eşin korunmasının meşru bir amaç olduğu vurgulandı. Ancak, nafaka yükümlülüğünün herhangi bir sınırlama ve ölçüt olmadan süresiz hale getirilmesinin, ödeme yapan kişi üzerinde aşırı ve sürdürülemez bir yük oluşturabileceği belirtiliyor. Parlamento tarafından yapılacak düzenlemede, nafakanın süresi ve ödenme koşullarını belirleyebilecek açık ve öngörülebilir kriterler getirilmesi gerektiği kararlaştırıldı. Gerekçede, süresiz nafakanın, kişilerin ruhsal, psikolojik ve ekonomik bütünlüğüne zarar verebileceği ve devletin, çatışma halinde olan haklar arasında makul bir denge kurma görevine engel olabileceği anlatıldı.
Ancak, karar yoksulluk nafakasını tamamen ortadan kaldırmıyor. Mahkeme, boşanma sonrası yoksulluğa düşecek tarafın, kusuru daha ağır olmamak kaydıyla, diğer eşten mali gücü oranında nafaka talebinde bulunma hakkını korudu. Yoksulluk nafakası, boşanma gibi durumlarda mağdur durumda kalan eşin temel ihtiyaçlarının karşılanmasını amaçlayan bir düzenlemedir ve kanunen kadınlarla sınırlı değildir; koşulları sağlayan erkekler de bu nafaka türünden faydalanabilir. Kanunlar, bu nafaka türü için herhangi bir zaman sınırı belirlemezken, uygulamada nafakanın süresi ve süresi sona erme şartları, er ya da geç mahkeme kararlarıyla belirlenir. Nafakanın sona ermesine neden olabilecek koşullar arasında yeniden evlenmek, yoksulluğun ortadan kalkması veya gelirlerin artması gibi unsurlar bulunur. Ayrıca, çocukların bakım ve eğitim giderlerine ilişkin iştirak nafakası da, belirli koşullarda ve genellikle çocuk 18 yaşına gelinceye kadar devam eder, ardından yeni düzenlemeler gündeme gelir.
Başlangıçta 1 yıl olarak belirlenen nafaka sınırı, 1988 yılında kaldırılarak yoksulluk nafakasının süresiz hale gelmesine imkan tanındı. Bu tarihten itibaren, mahkemeler, uygun gördükleri takdirde, nafakanın belirli bir süreye veya koşullara bağlanmadan devam etmesine karar verebiliyor. Ancak, 2001 yılında kabul edilen yeni yasa ile bu uygulama korundu ve yoksulluk nafakasının süresiz devamı yasal bir temel kazandı. Mahkemenin iptal kararı, aile ilişkilerinde yeni düzenlemelerin ve yasama süreçlerinin hız kazanmasına zemin hazırlarken, tarafların hak ve menfaatleri arasında adil dengeyi kurma çabası devam ediyor.
